|
ประสบการณ์จากการเข้าร่วม ALOP workshop พรรัตน์ วัฒนกสิวิชช์
รูปที่ 1 ผู้เรียนทำการทดลองกันเป็นกลุ่ม เพื่อเปรียบเทียบผลจากการทดลองจริง กับการคาดการณ์ที่มาจากความเข้าใจเดิม ของผู้เรียน
รูปที่ 2 ตัวแทนผู้เรียนอภิปรายสาเหตุที่เห็นก้อนถ่านเป็นสีเงินเมื่ออยู่ในน้ำ ฉบับนี้ขอเขียนเล่าถึงประสบการณ์จากการเข้าร่วมการประชุมเชิงปฏิบัติการ การเรียนรู้แบบผู้เรียนมีส่วนร่วม ในหัวข้อ ทัศนศาสตร์และโฟโตนิค ( Active learning in optics and photonics หรือ ALOP) ณ วิทยาลัยสตรี Miranda House ในสังกัด ของ University of Delhi เมืองเดลลี ประเทศอินเดีย ระหว่างวันที่ 7-11 พฤศจิกายน 2549 การประชุมครั้งนี้ได้รับการสนับสนุน หลักจาก UNESCO โดยมีวัตถุประสงค์ในการเผยแพร่นวัตกรรมการเรียนรู้ฟิสิกส์แบบผู้เรียนมีส่วนร่วม ซึ่งเน้นการทำ กิจกรรมที่กระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดกระบวนการเรียนรู้ (activity-based method) โดยกิจกรรมเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นการทดลองแบบ ง่าย ๆ และกิจกรรมที่ผู้เรียนต้องลงมือทำเอง โดย UNESCO มีเป้าหมายที่จะพัฒนาความเข้าใจในเนื้อหาวิชาฟิสิกส์ ( Conceptual understanding) ให้แก่อาจารย์ในระดับอุดมศึกษาและครูระดับมัธยมในประเทศกำลังพัฒนา รวมทั้งส่งเสริมการเรียนรู้แบบ ผู้เรียนมีส่วนร่วมเพื่อที่จะให้อาจารย์และครูที่เข้าร่วมจากแต่ละประเทศได้นำความรู้ที่ได้และการสอนแบบผู้เรียนมีส่วนร่วมไป เผยแผ่ให้แก่ครูในประเทศของตนต่อไปการสัมมนาในครั้งนี้มีอาจารย์ในระดับอุดมศึกษาและครูระดับมัธยมจากหลากหลายประ เทศในภูมิภาคเอเชีย อย่างเช่น ไทย อินเดีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ ศรีลังกา บังกลาเทศ และปากีสถาน โดยมีวิทยากรหลัก (Resource people) จากหลากหลายประเทศทั้งสหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย ตูนีเซีย และอเมริกาใต้ บรรยากาศการประชุม ALOP การประชุมเชิงปฏิบัติการ ALOP นั้นใช้เวลา 5 วัน โดยวันแรกนั้นเป็นพิธีเปิด ตัวแทนจาก UNESCO และ Miranda House กล่าวถึงวัตถุประสงค์และเป้าหมายของการจัดประชุม ALOP จากนั้นมีการแนะนำตัว พร้อมทั้งกล่าวถึงประสบการณ์การสอน ฟิสิกส์ของผู้เข้าร่วมอบรมและวิทยากร จากนั้นผู้เข้าร่วมทำแบบประเมินความเข้าใจเรื่องแสงและทัศนศาสตร์ ( Light and Optics Conceptual Evaluation) ในวันที่ 2-5 เป็นการลงมือทำกิจกรรมและปฏิบัติการในแต่ละบทเรียน (Modules) โดยทำเป็นกลุ่ม ๆ หนึ่งไม่เกิน 5 คน โดยในแต่ละบทจะมีวิทยากรทำหน้าที่เสมือนผู้สอน ทั้งการสาธิต ตั้งคำถาม ดำเนินการอภิปราย และสรุปใจ ความสำคัญของแต่ละบท ซึ่งส่วนหลักของกิจกรรมคือ การเปิดโอกาสให้ทำการทดลองจริง โดยใช้เครื่องมือและอุปกรณ์ ราคาถูกและหาง่าย ซึ่งทาง UNESCO ต้องการให้การทดลองนำไปใช้ได้จริงในโรงเรียนไม่ว่าจะที่ใดในโลก ในวันสุดท้าย ก่อนพิธีปิดมีการทำแบบประเมินความเข้าใจอีกครั้ง จากประสบการณ์ตรงระหว่างทำกิจกรรมทำให้ผู้เขียนตระหนักถึงศักยภาพ ของการเรียนรู้แบบผู้เรียนมีส่วนร่วม ที่ช่วยกระตุ้นให้ผู้เรียนคิด แลกเปลี่ยนความเข้าใจฟิสิกส์กับผู้สอนหรือกับเพื่อนร่วมกลุ่ม ซึ่งองค์ประกอบเหล่านี้มีส่วนให้ผู้เรียนเข้าใจถึงแก่นขององค์ความรู้นั้น แล้วเกิดการเชื่อมโยงเป็นองค์ความรู้ของตน ข้อแตกต่างระหว่างการเรียนรู้แบบผู้เรียนมีส่วนร่วมและการเรียนรู้แบบดั้งเดิม จากผลการวิจัยทางด้านฟิสิกส์ศึกษามากว่า 30 ปี ชี้ชัดว่าการสอนแบบดั้งเดิมที่ผู้สอนบรรยายป้อนข้อมูลและผู้เรียนรับข้อมูลนั้น ไม่ได้ช่วยให้ผู้เรียนเปลี่ยนความเข้าใจฟิสิกส์ที่ไม่ถูกต้อง (Misconception) ซึ่งมาจากการตีความประสบการณ์ในแง่ที่ขัดแย้ง กับหลักการทางฟิสิกส์ผลการวิจัย ฟิสิกส์ศึกษา บ่งชี้ว่าการจะช่วยให้ผู้เรียนแก้ไขหรือแม้กระทั่งสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องนั้น ผู้เรียนจำเป็นที่จะต้องมีส่วนร่วมในการเรียนรู้ ทำได้โดยการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับผู้สอน หรือกับเพื่อนร่วมชั้น ซึ่งความ คิดเห็นเหล่านี้มาจากการที่ผู้เรียนคาดการณ์ผลลัพธ์ของปรากฏการณ์ทางฟิสิกส์ ที่เป็นส่วนหนึ่งของการสาธิต, การทดลองจริง, หรือจากการแก้โจทย์ปัญหาที่ท้าทาย เพื่อกระตุ้นให้ผู้เรียนคิดวิเคราะห์ ตั้งคำถาม และสร้างความเข้าใจด้วยตนเอง เรียกลักษณะ การเรียนเช่นนี้ว่า การเรียนแบบผู้เรียนมีส่วนร่วม (Active learning) ถือว่าเป็นการเรียนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (student-centered) ลักษณะของชั้นเรียนแบบผู้เรียนมีส่วนร่วมต่างจากชั้นเรียนที่สอนแบบดั้งเดิม ทั้งในแง่บทบาทของผู้สอนและบทบาท ของผู้เรียน ดังแสดงการเปรียบเทียบไว้ใน ตารางที่ 1 ตารางที่ 1 : ลักษณะที่ต่างกันระหว่างชั้นเรียนแบบดั้งเดิมและชั้นเรียนแบบผู้เรียนมีส่วนร่วม [1]
หัวใจของการประชุม ALOP นั้นอยู่ที่การเรียนรู้แบบผู้เรียนมีส่วนร่วม ที่มี วงจรการเรียนรู้แบบ PODS— การคาดเดา ( P redict), การสังเกต ( O bserve), การอภิปราย ( D iscuss), และ การสังเคราะห์ ( S ynthesis) โดยวิธีการเรียน แบบนี้ผู้สอนเพียงแค่ชี้แนะแนวทางให้ผู้เรียนทำความเข้าใจเนื้อหาฟิสิกส์ ผ่านการสังเกตและประสบการณ์ตรงจากการทดลอง
รูปแบบการเรียนแบบผู้เรียนมีส่วนร่วม รูปแบบการเรียนแบบผู้เรียนมีส่วนร่วมนั้นมีหลายลักษณะ แต่ที่เน้นในการอบรม ALOP นั้นมีอยู่ 2 แบบ คือ : • การสาธิตแบบผู้เรียนมีส่วนร่วม ( Interactive lecture demonstration, ILD ) เหมาะกับการใช้ในห้องบรรยายขนาดใหญ่ เพื่อปรับการสอนให้เป็นไปตามวงจรการเรียนรู้ PODS โดยไม่ต้องปรับโครงสร้างของชั้นเรียน • ห้องปฏิบัติการแห่งการค้นพบ ( Discovery labs หรือ Active learning labs) เหมาะสำหรับชั้นเรียนขนาดเล็กหรือ ห้องปฏิบัติการ ที่สามารถให้ผู้เรียนทำการทดลองเป็นกลุ่ม โดยให้ผู้เรียนคาดการณ์ผลลัพธ์ก่อนการทำการทดลอง พร้อมทั้งเน้นการอภิปรายก่อนและหลังการทดลอง ดังแสดงขั้นตอนไว้ใน ตารางที่ 2
ตารางที่ 2 : แสดงขั้นตอนของการสาธิตแบบผู้เรียนมีส่วนร่วม (ILD) และห้องปฏิบัติการแห่งการค้นพบ ( Discovery lab)
จากประสบการณ์ระหว่างการประชุม ALOP ชั้นเรียนแบบผู้เรียนมีส่วนร่วมนั้นดูวุ่นวายมาก โดยเฉพาะตอนที่ผู้เรียน อภิปรายกับเพื่อนร่วมชั้นหรืออภิปรายในกลุ่ม แต่นั้นเป็นข้อดีแสดงว่าผู้เรียนกำลังมีส่วนร่วมในการเรียนผู้สอนอาจจะ ต้องทำงานหนักในการทำให้ผู้เรียนทั้งชั้นร่วมกันอภิปรายทั้งก่อนและหลังการทดลอง โดยในการอภิปรายผู้สอนต้อง พยายามไม่บรรยาย แต่ควรชี้แนะให้ผู้เรียนใช้เหตุผลที่มาจากผลลัพธ์ของการทดลองเป็นหลัก ในกรณีที่ผู้เรียนยัง ไม่อภิปรายถึงใจความสำคัญของการทดลอง ผู้สอนอาจจำเป็นที่จะต้องชี้นำตามความเหมาะสม
สำหรับนักศึกษา ครูหรืออาจารย์ ท่านใดสนใจ Active learning และต้องการข้อมูลเพิ่มเติม สามารถติดต่อผู้เขียนมาได้ที่ pornratw@chiangmai.ac.th หรือที่ภาควิชาฟิสิกส์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อ. เมือง จ. เชียงใหม่ 50200 กิตติกรรมประกาศ ผู้เขียนขอขอบคุณองค์การ UNESCO และภาควิชาฟิสิกส์ Miranda House, University of Delhi ที่สนับสนุนการเข้าร่วมประชุม ALOP ขอขอบคุณผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. บุญโชติ เผ่าสวัสดิ์ยรรยง อาจารย์ประจำภาควิชาฟิสิกส์ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ช่วยติดต่อและประสานกับ UNESCO และ Miranda House เอกสารอ้างอิง [1] นฤมล สุวรรณจันทร์ดี, บุรินทร์ อัศวพิภพ และ บุญโชติ เผ่าสวัสดิ์ยรรยง (2548). การประยุกต์ใช้นวัตกรรมการเรียน รู้ฟิสิกส์แบบผู้เรียนมีส่วนร่วมในภูมิภาคเอเชีย หนังสือรวมบทคัดย่อ Active Learning in Optics and Photonics Training Manual 8-9 ธันวาคม 2548 เชียงใหม่ ( in pressed). [2] Z. B. Lakhadar, I. B. Culaba, V. Lakshminarayanan, J. T. Maquiling, A. Mazzolini, & D. R. Sokoloff (2006). Active Learning in Optics and Photonics Training Manual , p. 1-13. |
